BAKARA 216 ÜZERİNE TEFEKKÜR
كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ وَهُوَ كُرْهٌ لَكُمْۚ وَعَسٰٓى اَنْ تَكْرَهُوا شَيْـًٔا وَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْۚ وَعَسٰٓى اَنْ تُحِبُّوا شَيْـًٔا وَهُوَ شَرٌّ لَكُمْۜ وَاللّٰهُ يَعْلَمُ وَاَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ۟
“Hoşunuza gitmediği halde savaş size farz kılındı. Hoşunuza gitmeyen bir şey hakkınızda hayırlı olabilir, buna karşılık hoşunuza giden bir şey de hakkınızda şer olabilir. Allah bilir, siz bilmezsiniz.”
Bakara 216
Nefsin zorlanacağı ve hoşuna gitmeyen sorumluluklar, çoğu zaman ilâhî hikmetin en açık tecellileridir. Bu sorumluluklardan biri de ayette de yer aldığı gibi “cihad” kavramıdır. Arapçada “güç ve gayret sarf etmek” manasındaki cehd kökünden türeyen cihad kelimesi, İslâm literatüründe “dinî emirleri öğrenip ona göre yaşamak” fıkıhtaki özel kullanımıyla da “müslüman olmayanlarla savaş” anlamlarına gelmektedir. Kur’ân-ı Kerîm âyetlerinin bir kısmında cihad kelimesi doğrudan savaşı kastetmektedir, bir kısmında da cihad “Allah’ın rızâsına uygun bir şekilde yaşama çabası” şeklinde geçmektedir.
Allah yolunda savaşmak meşakkatlidir ancak yerine getirilmesi gereken zorunlu bir görevdir de. Savaşmak gerek toplumsal adalet gerekse de hak, iyilik ve yapıcılık adına birçok yararlar içerir. İslam insan fıtratının özelliğini göz önünde bulundurduğu için bu farzın zorluklarını inkâr etmez, insan nefsinin bu görevi ağır sayan, ondan hoşlanmayan fıtri duygularına karşı çıkmaz. Çünkü İslam fıtratla çelişkiye düşmez. Ama arkasında öyle hikmetler saklıdır ki bu hikmetler onların zorluğunu adeta görünmez hale getirir. Yine insan bu görevleri yerine getirirken, insanın zayıf noktalarını bilen, omuzlarına yüklediği görevin zorluğunu peşinen söyleyen, onu anlayan ve ona hoşgörü, bağışlanma ve ümitle yaklaşan yüce Allah’ın engin şefkatini de somut biçimde algılar.
Nitekim Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) Bedir Savaşı’nda sayıca az ve donanımsız bir toplulukla yola çıkması, zahirde zor ve korkutucu görünen bir emrin, nasıl büyük hayırlara vesile olabileceğinin canlı bir örneğidir. Günümüzde de Gazze halkı, sayıca ve imkân bakımından kendilerinden üstün bir güce direnerek, zahirde mağlubiyet gibi görünen tablonun ardında nasıl büyük bir izzet ve iman duruşu sergilenebileceğini tüm dünyaya göstermektedir. Maddi anlamda zafer elde edilmese bile; sabırları, teslimiyetleri ve şehadet bilinciyle ortaya koydukları bu duruş, hakikatte onların kazanan taraf olduğunu göstermektedir.
Ayetin taşıdığı mesaj sadece savaş görevi ile sınırlı değildir. Bu mesaj müminin hayatının her alanında geçerlidir. İnsan, hoşuna gitmeyen pek çok durumla karşılaşır, kaybedilen bir iş, yarım kalan bir hayal, ertelenen bir plan… Oysa bazen kapandığını sandığımız bir kapı, bizi daha hayırlı bir yola yönlendirir. Siyerden örnekle, Hudeybiye Antlaşması ilk bakışta müslümanlar için bir geri adım gibi görünmüş, sahabilerin bir kısmı bunu kabullenmekte zorlanmıştır. Ancak zamanla bu antlaşmanın, İslam’ın daha geniş kitlelere ulaşmasına zemin hazırladığı açıkça görülmüştür.
Bakara Suresinin 216. ayeti, mümine olayların sadece bugünüyle değil, sonucuyla ve hikmet gereği değerlendirilmesi gerektiğini öğretir. Aynı zamanda insanın olaylara bakışının sınırlı, Allah’ın hikmetinin ise kuşatıcı olduğunu gösterir.
İnsan, günlük hayatında başına gelen olayları düşünecek olursa o zaman, istenmeyen birçok şeyin ardından hayır geldiğini ve bazen de arkasında kötülük saklanan istekleri olduğunu görür. İnsan doğasında olayların gerçek yüzleriyle karşılaşmayı istemekten ziyade anlık mutluluklarla rahatlama gayesi vardır. Bu da her zaman etkili sonuçlar vermez. Ayet insana geniş bir pencereden sağduyu ile bakmayı öğretirken insana dünyanın zorlukları karşısında sabrı, itidali telkin eder.
Bu yüzden insan her zorlukta hemen “neden?” diye sormak yerine “bunda nasıl bir hayır olabilir?” sorusunu sormalıdır. Bu ayet, insanı pasif bir kabullenişe değil; sorumluluğunu yerine getirip sonucu Allah’a teslim eden bilinçli bir duruşa da çağırır. Çünkü gerçek huzur, her şeyin en doğrusunu bilen Allah’a güvenebilmekte saklıdır.
Yazar: Meryem el Bahadır
Kordinatör: Meryem Kaya
Editör: Gülcan Demircan
